Stephen Hawking: “Phụ nữ là bí ẩn hấp dẫn nhất”

Nhà Vật lý học lừng danh Stephen Hawking đã trả lời những câu hỏi từ phía công chúng trong chương trình hỏi đáp nổi tiếng AMA (Ask Me Anything – hãy hỏi tôi bất cứ điều gì) bắt đầu từ tháng 7/2015.

Nhà Vật lý học vĩ đại Stephen Hawking chia sẻ một số quan điểm về khoa học và sở thích cá nhân trong chương trình AMA nổi tiếng.

Không giống như các kỳ khác của AMA, khách mời dùng khoảng mấy giờ đồng hồ để trả lời các câu hỏi, Hawking – người chỉ có thể giao tiếp bằng cách gõ vài từ trong 1 phút, đã dành cả tuần để trả lời một số câu hỏi được gửi về từ khắp mọi nơi trên thế giới.

Không có gì ngạc nhiên khi Hawking dùng hầu hết thời gian để trả lời những câu hỏi về trí tuệnhân tạo. Đầu năm 2015, ông đã ký một bức thư ngỏ khẩn cầu các nhà lãnh đạo xem xét lại những nhược điểm của robot nhân tạo thông minh trước khi quyết định chế tạo chúng.

Mặc dù không phải là chuyên môn của mình nhưng Stephen Hawking luôn cuốn hút người nghe bằng những câu truyện và khả năng truyền cảm hứng tuyệt vời. Dưới đây là một số câu trả lời ngắn gọn của ông trong cuộc phỏng vấn với AMA.

Ông thường trình bày quan điểm của bản thân về “sự huỷ diệt” Evil A.L trên các phương tiện truyền thông. Ông làm thế nào để khẳng định niềm tin của mình?

Hawking: Bạn nói đúng. Phương tiện truyền thông thường xuyên tạc những gì đang thực sự diễn ra. Nguy cơ về Al hoàn toàn có thể xảy ra dù ban đầu nó không có mục đích xấu. Một Al siêu thông minh sẽ cực kỳ tốt trong việc giúp đỡ con người khi chúng làm theo những mục tiêu tích cực mà chúng ta mong muốn. Nhưng nếu mục tiêu đó không tốt, chúng ta sẽ gặp rắc rối lớn.

Có thể bạn không có ác ý để giết một con kiến, thế nhưng nếu như bạn đang phụ trách một dự án năng lượng xanh thuỷ điện, và không may có một tổ kiến trong khu vực bị ngập nước, điều đó sẽ thật là tồi tệ với mấy con kiến. Đừng đặt con người vào vị trí của những con kiến đó.

Liệu rằng máy móc có thể thông minh hơn chính những người đã tạo ra nó?

Hawking: Đây là điều không thể bàn cãi. Chúng ta thông minh hơn tổ tiên là loài vượn, và bản thân Anh – Xtanh thông minh hơn bố mẹ ông ấy.

Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu máy móc thông minh hơn cả người thiết kế?

Hawking: Nếu điều đó xảy ra chúng ta sẽ phải đối mặt với vụ “bùng nổ sự thông minh” khi mà trí thông minh của máy móc cao hơn chúng ta theo đường xoắn ốc.

Phải chăng chúng ra sắp đối mặt với mối đe doạ về máy móc thông minh? Nếu có thể thì chúng ta cần làm gì để chuẩn bị cho tương lai?

Hawking: Hiện tại không có sự đồng thuận giữa các nhà khoa học nghiên cứu Al để chỉ ra rằng mất bao lâu để nâng cấp trình độ Al cao hơn nữa. Vậy nên, các bạn hãy vui lòng đừng tin tưởng bất cứ tuyên bố nào của bất kỳ ai nói rằng sự việc chắc chắn xảy ra hay không xảy ra trong suốt những năm tháng còn lại của cuộc đời bạn.  

Nếu như đến cuối cùng, sự việc tồi tệ không xảy ra, đây có thể là điều tuyệt vời nhất của nhân loại. Chúng ta nên thay đổi mục tiêu nghiên cứu, thay vì chế tạo Al bằng cách tạo ra trí thông minh nhân tạo vô hướng, hãy tạo ra trí thông minh có lợi. Có thể các nhà khoa học sẽ mất đến nhiều thập kỷ để khám phá vấn đề này, bắt đầu từ ngay hôm nay chứ không phải lao vào nghiên cứu ngay đêm trước khi Al hoạt động.

Ông có cho rằng loài người có nguy cơ “thất nghiệp công nghệ” khi mà máy móc có thể làm thay tất cả mọi việc cho con người?

Hawking: Kết quả sẽ được tạo ra từ cách phân phối. Mọi người đều có thể tận hưởng một cuộc sống sang trọng, thoải mái nếu có sự chia sẻ cả về tiền bạc và các sản phẩm cần thiết.

Hoặc cuộc sống của mỗi người sẽ kết thúc thảm hại nếu như các máy chủ vận hành theo cách đi ngược sự phân phối lại khoảng cách giàu nghèo. Hiện tại, có vẻ như thế giới đang đi theo xu hướng thứ 2, công nghệ áp dụng trong việc lái xe đã thể hiện bất bình đẳng ngày càng tăng.

Theo ông, bí ẩn nào là hấp dẫn nhất và tại sao?

Hawking: Mặc dù là một Tiến sỹ Vật lý học, tôi vẫn cảm thấy phụ nữ là bí ẩn hấp dẫn nhất.

Bài hát yêu thích nhất của ông là gì?

Hawking: Have I Told You Lately của Rod Stewart.

Bộ phim ông thích nhất từ trước tới giờ?

Hawking: Jules et Jim từ năm 1962.

Chương trình trực tuyến nào khiến ông cảm thấy hài hước nhất?

Hawking: The Big Bang Theory.

PHƯƠNG PHƯƠNG (Theo Independent)

Continue Reading

Giải Nobel Y khoa: Tôn vinh người tiên phong điều trị bệnh ký sinh

Hai khám phá phương pháp trị sự lây nhiễm giun tròn và khám phá phương pháp điều trị sốt rét vừa đoạt giải Nobel Y khoa "giúp con người có giải pháp mạnh mẽ và đột phá chống lại những căn bệnh".

Từ trái qua: Ông William C. Campbell, Ông Satoshi Omura và Bà Tu Youyou - Ảnh: Reuters

Tại buổi công bố giải Nobel y khoa 2015 vào 4g30 chiều 5-10 (giờ Việt Nam), hội đồng trao giải Viện Karolinska của Thụy Điển chia đều giải thưởng cho hai khám phá phương pháp trị sự lây nhiễm giun tròn và khám phá phương pháp điều trị sốt rét.

“Hai khám phá trên giúp con người có được giải pháp mạnh mẽ và đột phá chống lại những căn bệnh đang ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người mỗi năm - hội đồng trao giải nhận định - Những người đoạt giải Nobel năm nay đã cách mạng hóa phương pháp điều trị một số trong những căn bệnh ký sinh tàn khốc nhất”. Giải thưởng dành cho những người đoạt giải là khoảng 960.000 USD.

Không thể đo đếm được

“Các bệnh gây ra do các loài ký sinh là tai họa của loài người trong hàng ngàn năm qua và vẫn đang là một vấn đề lớn của y khoa toàn cầu” - tuyên bố của hội đồng khi trao một nửa giải thưởng cho hai nhà khoa học William C. Campbell and Satoshi Omura.

Từ nghiên cứu vi khuẩn đất trồng, nhà khoa học Ireland Campbell và nhà khoa học Nhật Bản Omura đã sáng chế loại thuốc mới là Avermectin giúp trị hiệu quả bệnh mù sông do giun chỉ và bệnh giun chỉ bạch huyết, còn gọi là bệnh phù chân voi, cũng như các bệnh ký sinh khác.

Trước đó, thuốc trị các loại bệnh ký sinh thường có tác dụng phụ nguy hiểm nhưng không mấy hiệu quả.

Nữ khoa học gia Trung Quốc Tu Youyou nhận một nửa giải thưởng còn lại nhờ công trình nghiên cứu thảo dược truyền thống để trị bệnh sốt rét. Bà Tu là người khám phá Artemisinin, loại thuốc giúp giảm tỉ lệ tử vong ở những người mắc bệnh sốt rét, một căn bệnh gây ra do ký sinh trùng.

Trước đó, bất chấp các tiến bộ trong việc điều trị bệnh sốt rét, hơn nửa triệu người tử vong mỗi năm vì căn bệnh này, trong đó phần lớn là phụ nữ và trẻ em ở những khu vực kém phát triển của châu Phi. 3,4 tỉ người, tương đương một nửa dân số Trái đất, có nguy cơ bị sốt rét.

“Bây giờ chúng ta đã có các loại thuốc tiêu diệt những ký sinh này từ rất sớm trong vòng đời của chúng - Reuters dẫn lời bà Juleen Zierath, chủ tịch hội đồng trao giải Nobel năm nay, nói - Chúng không chỉ diệt ký sinh mà còn ngăn chúng lây lan”. Hội đồng cho rằng tác động của những khám phá này trong việc cải thiện sức khỏe con người là “không thể đo đếm được”.

Y học cổ truyền và phụ nữ

Khám phá của nữ khoa học gia Trung Quốc thu hút nhiều sự chú ý khi tập trung vào các loại dược thảo truyền thống để điều trị bệnh sốt rét. Theo tuyên bố của hội đồng trao giải, bà Tu nhận thấy chiết xuất từ cây Artemisia annua, cây thanh hao hoa vàng, có khả năng chống sốt rét nhưng không ổn định.

Bà tiếp tục nghiên cứu, tham khảo các văn học cổ và khám phá phương pháp chiết xuất được thành phần chống sốt rét hiệu quả từ loại cây này. Thành phần được gọi là Artemisinin này có khả năng tiêu diệt ký sinh trùng gây bệnh sốt rét ngay từ giai đoạn đầu.

“Artemisinin là một loại thuốc mới nhưng cũng đã có từ lâu, từ một loại cây chủ yếu trong y học cổ truyền Trung Quốc. Nhưng nó đã thay đổi cách điều trị sốt rét” - tờ Guardian nhận định. Bà Tu là người Trung Quốc đầu tiên đoạt giải Nobel y khoa.

Tờ Dagens Nyheter của Thụy Điển dự báo các nhà trao giải Nobel năm nay sẽ cân nhắc sự chênh lệch giới tính của những nhà khoa học đoạt giải, do những năm qua đa số người đoạt giải là nam giới. “Hội đồng Nobel năm nay do phụ nữ đứng đầu và số nữ ứng viên được dự đoán đoạt giải cũng cao bất thường” - tờ báo nhận định.

Tờ Dagens Nyheter cũng dự đoán nhà khoa học nữ người Mỹ Deborah Jin sẽ được trao giải Nobel vật lý nhờ công trình nghiên cứu ứng dụng những loại khí siêu lạnh.

Đài phát thanh Thụy Điển dự đoán nhà thiên văn học Mỹ Vera Rubin, người tiên phong trong nghiên cứu tỉ lệ vòng xoay Ngân hà, sẽ giành giải này.

Trước đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel cũng được dự đoán là ứng viên sáng giá cho giải Nobel hòa bình năm nay.

TRẦN PHƯƠNG

Continue Reading

Sao lưu dữ liệu trong não người bằng nanobot

Nếu điều này thành sự thật, nhân loại sẽ bước vào kỷ nguyên mới với những con người có trí tuệ siêu việt. Robot tí hon giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu Cách mạng robot - "chìa khóa vàng" cho nền kinh tế Trung Quốc Robot – vị cứu tinh của nền kinh tế Nhật Bản Chế tạo Robot tự thay đổi mã di truyền như bạch tuộc Mới đây, Giám đốc Kỹ thuật của Google, Ray Kurzweil tuyên bố, bộ não của con người có thể được tăng cường sức mạnh bằng cách cấy ghép các robot tí hon có liên kết với đám mây điện toán. Ông cho biết, công nghệ này có thể là bước tiếp theo trong quá trình tiến hóa của con người. Ray Kurzweil dự đoán, công nghệ này sẽ được hoàn thiện trong khoảng 15 năm tới (2030) và chúng ta có thể sử dụng nanobot có khả năng khai thác tân vỏ não con người để kết nối với thế giới xung quanh. Ông cho biết, công nghệ kết nối não bộ với internet sẽ cho phép mọi người gửi email và hình ảnh trực tiếp đến bộ não của nhau, cùng lúc đó, những suy nghĩ và kỷ niệm của mỗi người cũng sẽ được sao lưu. Những robot tí hon có khả năng kết nối não của chúng ta trực tiếp vào Internet có thể giúp mang lại cho nhân loại một trí tuệ siêu việt, tăng cường về mặt cảm xúc và sáng tạo của con người. Phát biểu tại một sự kiện được tổ chức bởi Đại học Singularity ở Moffett Field, California (Mỹ), Kurzweil cho biết,  họ cũng có thể mở rộng khả năng của bộ não về xúc cảm và sự sáng tạo. Cụ thể, theo Kurzweil, những thông tin được lưu trữ trong đám mây điện toán kết hợp với sức mạnh của trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra một “sức mạnh vô hạn” cho bộ não con người. “Đó là vẻ đẹp, tình yêu, sáng tạo và cả sự thông minh, và tất cả đều xuất phát từ tân vỏ não. Tân vỏ não con người đang ngày càng mở rộng. Chúng ta sẽ được bổ sung thêm các cấp độ khác của sự trừu tượng và tạo ra phương tiện biểu hiện sâu sắc hơn, vì vậy, con người sẽ có nhạc cảm tốt hơn, vui tính hơn, quyến rũ hơn và có thể làm tốt hơn trong việc diễn đạt tình cảm của mình đối với người khác”, Kurzweil cho biết. Một loại DNA origami đang được các nhà khoa học phát triển Ý niệm về một robot nano được đưa vào cơ thể con người đã tồn tại trong những bộ phim khoa học viễn tưởng từ nhiều thập kỷ qua. Trong bộ phim truyền hình Star Trek, loại robot phân tử cực nhỏ gọi là nanites đã được sử dụng để sửa chữa các tế bào bị tổn thương trong cơ thể. Kurzeweil cho biết, những robot tương tự có thể được tạo ra từ DNA và cấy ghép vào não bộ. Năm ngoái, các nhà nghiên cứu đã tiêm một “hộp” DNA ( một dạng DNA origami - tạm dịch: xếp hình DNA) có thể có tác động trong những điều kiện nhất định vào cơ thể của loài gián. Công nghệ DNA origami này được mô tả là bước đầu tiên hướng tới xây dựng những robot cơ bản thực hiện các hoạt động hợp lý khi bắt gặp một protein cụ thể. Càng nhiều robot DNA được cấy ghép vào một con vật thì kết quả đạt được càng phức tạp hơn. Và các nhà nghiên cứu đến từ Đại học Bar Ilan đang làm việc để tăng cường sức mạnh cho các robot DNA này. Ray Kurzweil, Giám đốc kỹ thuật của Google Tuy nhiên, một số nhà khoa học cảnh báo rằng, hiệu quả của các thiết bị như thế này sẽ bị hạn chế. Hầu hết các robot nano được sử dụng như một công cụ tìm kiếm nhiều hơn là cho chức năng chữa bệnh. Giáo sư James Friend, một kỹ sư cơ khí tại Đại học California San Diego (Mỹ), cho rằng, việc cấy ghép những thiết bị như nanobot vào cơ thể người sẽ khó được chấp nhận. Sẽ có rất nhiều mối quan ngại về “những thứ bí ẩn đang ‘bơi’ trong não của bạn và mặc kệ nó ở đó”. Trong khi đó, các nhà khoa học cùng các chuyên gia công nghệ hàng đầu khác đã bày tỏ lo ngại về mức độ sử dụng ngày càng tăng của trí tuệ nhân tạo, và kêu gọi kiểm soát chặt chẽ hơn sự phát triển của nó. Nguyệt Phong (Dailymail)

Continue Reading

10 điều thú vị ít biết về các giải Nobel

- Trang Scientific American vừa lập một danh sách những điều liên quan tới giải Nobel mà không phải ai cũng biết.

Kể từ khi được trao lần đầu vào năm 1901, giải Nobel đã có hơn 100 năm tồn tại, với rất nhiều chuyện thú vị xung quanh.

1. Không tự do phát biểu khi nhận giải. Theo nhà khoa học Randy Schekman, người được trao giải Nobel Y học hồi năm 2013, các cá nhân lên nhận giải không thể nói lan man ngoài khuôn khổ bài phát biểu của họ. Bài phát biểu nhận giải này cũng phải được gửi trước 24 giờ tới Quỹ Nobel để người ta dịch nó sang tiếng Thụy Điển.

2. Huy chương Nobel đáng giá bao nhiêu? Nhà vật lý Leon Lederman, người giành giải Nobel vào năm 1988 do đồng phát hiện hạt neutrino, đã bán giải Nobel của ông trong đầu năm nay để có tiền chữa bệnh. Người mua, với danh tính không được nhà đấu giá tiết lộ, đã trả 765.000 USD để có tấm huy chương.

Leon Lederman đã phải bán tấm huy chương của ông để có tiền chữa bệnh

3. Bỏ tiền tấn mua huy chương để... trả lại. Tỷ phú Nga Alisher Usmanov từng trả 4,7 triệu USD để mua tấm huy chương Nobel của nhà sinh học James Watson, người được tôn vinh nhờ một công trình nghiên cứu gene di truyền. Nhưng sau đó, Usmanov đã trả lại tấm huy chương cho Watson và nói rằng số tiền ông bỏ ra mua huy chương nên được sử dụng để nghiên cứu khoa học.

4. Huy chương Nobel cũng bị chặn ở sân bay. Nhà khoa học Brian Schmidt, người giành giải Nobel Vật lý 2011 vì đồng phát hiện năng lượng tối, đã gặp khó khăn trong việc đưa chiếc huy chương của ông qua cổng an ninh sân bay.

“Hẳn bạn đã nghĩ rằng sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra nếu ai đó mang theo bên mình một giải Nobel. Đúng là đã chẳng có chuyện gì xảy ra, cho tới khi chúng tôi tìm cách rời khỏi Fargo, Bắc Dakota với chiếc huy chương và đi qua máy soi tia X" - ông nói.

5. Cuộc chơi của những ông già? Độ tuổi trung bình của những người đoạt giải Nobel, trên tất cả các hạng mục, là 59. Nhưng người đoạt giải cao tuổi nhất là Leonid Hurwicz. Ông đã 90 tuổi khi được trao giải Nobel Kinh tế vào năm 2007. Người trẻ nhất là Malala Yousafzai. Cô gái này được trao giải Nobel Hòa bình vào năm 2014, khi mới 17 tuổi.

6. Tiền của tôi đâu? Trùm phát xít Adolf Hitler cấm ba người Đức đoạt giải Nobel đi nhận giải. Họ gồm Richard Kuhn (giải Hóa học 1938), Adolf Butenandt (Hóa học, 1939) và Gerhard Domagk (Y học, 1939). Sau này cả ba người đều được trao giấy chứng nhận đoạt giải và huy chương Nobel. Nhưng họ không được trao một xu tiền thưởng nào. 

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển xướng tên hai người đoạt giải Nobel Vật lý 2015

7. Khởi đầu không thuận lợi. Tháng 11/1895, nhà hóa học Thụy Điển Alfred Nobel ký vào bản di chúc cuối cùng, qua đó để lại phần lớn gia sản của ông để thiết lập giải Nobel sau khi qua đời.

Khi ấy, động thái của Nobel đã gây tranh cãi. Gia đình ông đã chống lại bản di chúc và ủy ban trao giải do ông lựa chọn từ chối thực hiện ý nguyện của người đã khuất. Phải mất 5 năm trước khi giải Nobel đầu tiên được trao.

8. Đừng bao giờ quên người thân. Khi John Bardeen đồng nhận giải Nobel Vật lý vào năm 1956, do tham gia phát triển lý thuyết siêu dẫn, còn được gọi là thuyết BCS, ông đã không đưa người thân trong gia đình tới dự lễ nhận giải ở Thụy Điển.

Quốc vương Thụy Điển đã phát hiện ra điều này và trách móc Bardeen vì không mang theo người thân. Ông đã hứa sẽ sửa sai "trong lần sau". Và ông đã giữ lời. Năm 1972, Bardeen lần thứ hai giành giải Nobel (và thành người thứ ba trong lịch sử có 2 lần nhận giải Nobel). Rút kinh nghiệm đợt trước, lần này ông đã mang theo cả gia đình.

9. Trao giải cho người chết. Những năm 1970, Quỹ Nobel quyết định rằng giải Nobel không thể được truy tặng (trước đó người ta đã tiến hành truy tặng hai lần). Tuy nhiên vào năm 2011, một người trong số các nhà khoa học giành giải Y học là Ralph Steinman đã qua đời trước lễ công bố giải thưởng 3 ngày. Do ủy ban trao giải không biết trước về cái chết của Steinman nên họ đã không rút lại giải thưởng.

10. Chờ "dài cổ" trước khi được xét trao giải. Các ủy ban trao giải Nobel thường chờ một thời gian khá dài, sau khi ai đó có phát hiện quan trọng, rồi mới xem xét trao giải cho họ. Việc này là để có thời gian thẩm định kết quả công trình nghiên cứu của họ. Thường khoảng thời gian chờ đợi kéo dài từ 20 - 30 năm. Đôi khi người ta phải chờ lâu hơn.

Năm 1966, Peyton Rous được trao giải Nobel Y học vì công trình nghiên cứu về các loại virus có thể gây ra khối u trên cơ thể người. Vấn đề là Rous đã thực hiện xong nghiên cứu từ những năm 1910 và kết quả là ông phải chờ gần 50 năm mới được trao giải. Ở chiều ngược lại, năm 1957, các nhà khoa học Chen Ning Yang và Tsung-Dao Lee được trao giải Nobel Vật lý nhờ các công trình nghiên cứu mà họ đã thực hiện xong chỉ một năm trước đó, năm 1956.

Nobel Vật lý 2015 vinh danh hai nhà khoa học Nhật Bản và Canada  Chiều 6/10 (theo giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải Nobel Vật lý 2015 thuộc về nhà khoa học Nhật Bản Takaaki Kajita và nhà khoa học người Canada Arthur B. McDonald nhờ chứng minh rằng các hạt cơ bản (neutrino) có khối lượng. Phát hiện này làm thay đổi khá nhiều hiểu biết của nhân loại trong lĩnh vực nghiên cứu vũ trụ.

Tường Linh (Theo Scientific American)

Continue Reading

Giải Nobel làm thay đổi vốn kiến thức của loài người về vũ trụ

Hai nhà khoa học giành Giải Nobel Vật lý 2015 Takaaki Kajita và Arthur B. McDonald. (Nguồn: Nobelprize.org) Chiều 6/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã trao giải Nobel Vật lý 2015 cho nhà khoa học người Nhật Bản Takaaki Kajita và đồng nghiệp người Canada Arthur B. McDonald vì phát hiện sự chuyển động của các hạt neutrino, qua đó làm thay đổi kiến thức của loài người về vũ trụ.

Theo trang web Nobelprize.org, Viện hàn lâm Khoa học hoàng gia Thụy Điển (RSAC) quyết định trao giải Nobel Vật lý cho nhà khoa học Takaaki Kajita và Arthur B. McDonald nhờ phát hiện hạt neutrino có thể thay đổi dạng thái và cho thấy hạt sơ cấp này có khối lượng dù cực nhỏ. Thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển Goran K. Hansson cho biết, “phát hiện này đã làm thay đổi sự hiểu biết của chúng ta về thế giới lượng tử và đóng vai trò quan trọng đối với kiến thức của loài người về vũ trụ”. Từ nhiều thập kỷ qua, các nhà khoa học quốc tế luôn trăn trở với sự bí ẩn trong bản chất hạt neutrino. Thậm chí, nhiều người còn không tin rằng nó tồn tại. Năm 1956, hai nhà vật lý học Mỹ Frederick Reines (đoạt giải Nobel năm 1995) và Clyde Cowan đã gửi thư cho nhà khoa học Áo Wolfgang Pauli (giải Nobel năm 1945) - người từng tiên đoán sự tồn tại của neutrino, để thông báo họ đã tìm thấy neutrino. Trong các thí nghiệm của mình, hai nhà khoa học Takaaki Kajita và Arthur B. McDonald đã phát hiện một hiện tượng mới: dao động phảng phất của neutrino. Kết luận sâu hơn là neutrino phải có khối lượng dù cực nhỏ. Đó là khám phá mang tính chất đột phá đối với vật lý hạt và sự hiểu biết của loài người về vũ trụ. Giới chuyên môn đánh giá “phát hiện hạt neutrino có khối lượng” là đột phá vĩ đại đối với ngành vật lý hạt. Trong khi đó, RSAC khẳng định, phát hiện đoạt giải Nobel vật lý 2015 đã chiếu rọi ánh sáng khoa học vào thế giới bí mật của hạt neutrino. Như vậy, hai nhà khoa học Takaaki Kajita và Arthur B. McDonald đã sánh ngang cùng 199 nhà khoa học khác từng đoạt giải thưởng danh giá về lĩnh vực Vật lý học kể từ năm 1901 đến nay, trong đó có những tên tuổi như Albert Einstein, Niels Bohn và Marie Curie. Đây là giải thưởng thứ hai được vinh danh trong chuỗi giải thưởng Nobel trong năm nay. Giá trị giải thưởng này là 8 triệu Kronor Thụy Điển (khoảng 962.000 USD). Neutrino là hạt sơ cấp từng được cho là không có khối lượng. Sau hạt ánh sáng (photon), neutrino là hạt tồn tại nhiều nhất trong vũ trụ. Trái đất thường xuyên bị neutrino bắn phá. Neutrino di chuyển trong vũ trụ với tốc độ gần bằng ánh sáng và hiếm khi tương tác với vật chất. Một số hạt neutrino được tạo ra từ Vụ nổ lớn (Big Bang), phần lớn từ các vụ nổ sao (supernova), phản ứng trong nhà máy hạt nhân hay quá trình phân rã phóng xạ tự nhiên... M.H

Continue Reading

Lý lịch khoa học khó tin của người Trung Quốc đầu tiên giành Nobel Y học

Bà Tu Youyou (Đồ U U) là 1 trong 3 người được trao giải Nobel Y học 2015. Bà chính là người mang quốc tịch Trung Quốc đầu tiên giành giải thưởng cao quý này. 

Bà Đồ U U được trao giải thưởng Nobel Y học 2015. (Ảnh: Jin Liwang)

Nhưng điều thú vị hơn là bà Đồ U U đã được trao giải Nobel Y học dù bà được mệnh danh là  “Giáo sư 3 không”: Không có bằng sau đại học, không có kinh nghiệm nghiên cứu khoa học ở nước ngoài, và không là thành viên của bất cứ viện hàn lâm nào

Bà Đồ U U là người chiếm kỉ lục thứ hai về độ tuổi khi được trao giải Nobel y sinh học chỉ sau bà Peyton Rous – người được trao giải Nobel y sinh học năm 1966, lúc 87 tuổi. Bà Đồ U U sinh ngày 30/12/1930, năm nay đã 85 tuổi. Khi trao giải cho bà, Uỷ ban Nobel không liên lạc được bà, vì chẳng ai biết số điện thoại. Khi liên lạc được và nhận được tin, bà thản nhiên nói "Tôi đã quá già cho cái giải này". Cần nói thêm là trước đây 4 năm, năm 2011, bà được trao giải Lasker ~ DeBakey của Mĩ, và lúc đó bà đã 81 tuổi.

Bà Đồ U U cũng là một trong những nữ khoa học hiếm hoi được trao giải này. Trong y khoa, có khoảng 40% nhà khoa học là nữ giới, nhưng trong số 106 người được trao giải Nobel thì chỉ có 12 người là nữ.

Giải Nobel của bà Đồ bắt nguồn từ chiến tranh Việt Nam

Bà có xuất thân bình dân trong một gia đình lao động tại Trung Quốc. Bà thi vào Đại học Bắc Kinh năm 1951, và tốt nghiệp cử nhân dược học năm 1955. Sau khi tốt nghiệp bà được phân công về công tác ở Viện y học cổ truyền. Bà cho biết thời gian đó, Viện y học cổ truyền cố công nghiên cứu tìm ra những thuốc để điều trị các bệnh phổ biến như nhiễm trùng, gan, thận, tiêu hoá.

Bà quyết chí theo đuổi sự nghiệp y học cổ truyền, một phần là do cha bà có chút kiến thức về lĩnh vực này, và một phần lớn khác là khi còn nhỏ bà thấy người dân chung quanh dùng những bài thuốc dân gian xem ra rất có hiệu quả. Bà muốn dùng kiến thức dược học để tìm hiểu thêm về cơ chế của các bài thuốc cổ truyền.

Dự án 523 ra đời từ thời chiến tranh Việt Nam đã giúp bà Đồ U U tìm ra phương thuốc điều trị sốt rét từ thảo dược. (Ảnh: AFP/Getty)

Và sự nghiệp của bà Đồ U U có lẽ vẫn sẽ chỉ là một người bình thường, nếu không có sự ra đời của dự án 523. Nguồn gốc của Dự án 523 là từ cuộc chiến chống Mĩ tại Việt Nam. Khi ấy, có rất nhiều bộ đội hi sinh trong rừng vì bệnh sốt rét. Trong vai trò là một đồng minh của Việt Nam, Trung Quốc đã thành lập dự án tìm thuốc điều trị bệnh sốt rét vào ngày 25/3/1967. Dự án bí mật này mang bí số 523 và bà Đồ U U được chỉ định đứng đầu Dự án 523.

Để thực hiện Dự án 523, bà Đồ U U và 3 đồng nghiệp trong nhóm nghiên cứu bắt đầu bằng cách đọc y văn cổ. Họ thu thập được gần 2000 bài thuốc, và sau cùng thì khu trú chỉ 640 loại dược thảo, và trong số này chỉ có một số ít là có triển vọng. Một trong những hợp chất có triển vọng nhất là Artemisia Annua (hay cây ngải), mà người Trung Quốc đã dùng để điều trị nhiều bệnh qua hàng ngàn năm. Một trong những y văn cổ nêu đích danh cây ngải được dùng cho điều trị sốt.

Sau nhiều lần thất bại trong việc chiết xuất và thí nghiệm, cuối cùng thì nhóm nghiên cứu cũng đạt được thành công bước đầu trên chuột. Họ dùng ethanol để chiết xuất hoạt chất từ cây ngải, và khi thí nghiệm trên chuột thì thấy nó có khả năng ức chế rất tốt. Nhóm nghiên cứu nhận được điện chúc mừng của Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai. Nhưng sau đó, nhóm nghiên cứu thử thêm trên khỉ và một nhóm chuột khác thì kết quả không khả quan, và ai cũng ngạc nhiên, chẳng hiểu chuyện gì xảy ra.

Bà Đồ cho biết bà lại tìm cổ thư để đọc. Bà phát hiện 1 đoạn ngắn trong y văn cổ viết rằng "Một bài thuốc khác là: một nhóm cây ngải, ngâm trong 2.2 lít nước, bóp chặt lại, lấy nước ép, và uống hết nước ép." Từ câu văn này, bà Đồ nghĩ rằng quá trình chiết xuất dùng nhiệt độ cao chắc có vấn đề vì làm tan biến hết hoạt chất, và hạ nhiệt độ có thể giúp giữ lại hoạt chất. Bà thiết kế lại thí nghiệm, và lại thử nghiệm trên chuột và khỉ, và lần này thì khả năng ức chế là 100%! Đây là một sự đột phá đầu tiên.

Tự thử nghiệm trên bản thân

Nhưng thời đó chẳng ai nghĩ đến việc công bố kết quả, vì đây là một dự án quân sự và bí mật. Vả lại, cho dù muốn công bố, bà cũng chẳng biết công bố ở đâu trong khi Cách mạng Văn hoá đang hoành hành cả nước.

Vấn đề đặt ra là thuốc có hiệu quả trên người hay không? Để trả lời câu hỏi này, bà và cộng sự ... tự thí nghiệm. Họ tự gây sốt rét và uống thử thuốc. Kết quả đúng như ý muốn. Nhưng để tìm hiểu thêm, bà và cộng sự đi Hải Nam, nơi có nhiều bệnh nhân sốt rét, để thử nghiệm. Họ làm thử nghiệm trên 21 bệnh nhân bị nhiễm P. vivax và P. falciparum, và kết quả cũng rất ư khả quan.

Tất cả 21 bệnh nhân hết bệnh trong vòng chỉ 2 tuần. Sau đó, họ còn dùng mô hình nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (RCT) để thử nghiệm thêm, và kết quả cũng rất tốt. Bà cho biết sau chuyến công tác ở Hải Nam về, đứa con gái không nhận ra bà vì đen đúa quá sau mấy tháng trời phơi nắng. Còn chồng bà thì đi cải tạo ở vùng quê trong cơn lốc Cách mạng Văn hoá.

Tổng thống Nga Putin: Ngài Blatter xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình Vntinnhanh.vn - Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết ông không tin Chủ tịch FIFA Sepp Blatter có liên quan tới các vụ bê bối tham nhũng.

Bà và cộng sự đã tự gây sốt rét và uống thử thuốc. (Ảnh: AP)

Thành quả của họ được tập đoàn dược Roche (Thuỵ Sĩ) chú ý. TS Keith Arnold, lúc đó là một chuyên gia của Trung tâm thí nghiệm của Roche ở vùng Viễn Đông, tiến hành một công trình RCT qui mô lớn và có hệ thống hơn. Năm 1982, họ công bố kết quả nghiên cứu về hiệu quả của Artemisinin trên tập san y khoa lừng danh là Lancet. Ngạc nhiên thay, bài báo trên Lancet không có tên của Đồ U U!

Sau khi thành công với Artemisinin, nhóm nghiên cứu của Arnold tiếp tục thử nghiệm bằng cách điều trị với Artemisinin và mefloquine hoặc Fansidar, và kết quả thậm chí còn tốt hơn so với Artemisinin. Cho đến nay thì phương pháp điều trị phổ biến nhất là dùng Artemisinin cùng với một trong hai loại thuốc trên. Chính nhờ vào công trình này và nỗ lực của Arnold, Artemisinin mới được thế giới phương Tây biết đến.

Người khiêm nhường

Dù thành tựu quan trọng như thế, bà Đồ U U là người rất khiêm nhường và lúc nào cũng nhỏ nhẹ. Trong một hội nghị quốc tế về bệnh sốt rét ở Thượng Hải vào năm 2005, một chuyên gia người Mĩ nổi tiếng về bệnh này là Louis Miller hỏi đồng nghiệp ai là người phát hiện Artemisinin, thì ngạc nhiên thay, chẳng ai biết! Thế là Miller và đồng nghiệp người Mĩ gốc Hoa là Xinzhuan Su bắt đầu tìm hiểu quá khứ, và họ phát hiện chính bà Đồ U U là người có công đầu.

Nhưng họ cho biết rất khó khai thác thông tin từ bà, vì bà không nói về mình (dù qua người con rể là bác sĩ ở Mĩ làm thông dịch). Hai nhà nghiên cứu này phát hiện rằng năm 1977 bà Đồ và nhóm nghiên cứu mới công bố kết quả đầu tiên trên một tập san y học Trung Quốc, và bài báo không có tác giả cá nhân mà chỉ tác giả tập thể, theo cách làm thông lệ thời ấy.

Bà Đồ U U là người rất khiêm nhường và lúc nào cũng nhỏ nhẹ. (Ảnh: Yang Wumin)

Nhưng lịch sử khoa học khá công bằng. Các nhà khoa học Mĩ nhận ra được tầm quan trọng của khám phá, và đã giúp bà làm hồ sơ để được trao giải Lasker ~ DeBakey. Năm 2011, bà được trao giải thưởng danh giá này, và năm nay thì Uỷ ban giải thưởng của Viện Karolinska quyết định trao giải thưởng Nobel Y sinh học 2015. Như vậy, Bà Đồ U U là người thứ 3 được trao giải Nobel vì công trình liên quan đến bệnh sốt rét.

Nhưng giải thưởng Nobel cho bà Đồ U U cũng xảy ra một sự cố. Số là Ts Keith Arnold (người làm RCT và dịch Dự án 523 sang tiếng Anh được đề cập ở trên) viết thư phản đối rằng việc trao giải Nobel chỉ cho bà Đồ U U là một sự bất công. Theo ông Arnold, bà Đồ U U rõ ràng là xứng đáng được giải, nhưng hai người cộng sự khác của bà là Luo Zheyuan và Li Guoqiao cũng đáng được giải.

Một chuyên gia nổi tiếng khác là Gs Nicholas J White cũng đồng ý là Luo Zheyuan và Li Guoqiao nên được ghi công. Tuy nhiên, Uỷ ban giải Nobel có nghe họ hay không là chuyện khác, và Uỷ ban này không có tiền lệ trao giải cho hơn 3 người.

Nếu tìm trong Pubmed về những công trình của bà Đồ U U, bạn sẽ thất vọng vì chẳng thấy đâu cả. Bà là người được bệnh danh là "Giáo sư 3 Không": Không có bằng sau đại học, không có kinh nghiệm nghiên cứu khoa học ở nước ngoài, và không là thành viên của bất cứ viện hàn lâm nào. Dù là giáo sư của "Ba Không", nhưng công trình của bà giúp cứu sống hàng triệu người trên thế giới, và khoa học đã rất công bằng với đóng góp của bà.

Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn (Đại học New South Wales

Continue Reading